Archiefonderzoek leidt tot onderzoek Openbaar Ministerie:

http://www.onderzoekrk.nl/actueel.html

Boekenmarkt Den Haag. Kraamhouder: x91Als de mensen nu eens wat kopen, maar nee: een beetje kijken en schuifelen, daar blijft het bijx92. Ook ik kocht niets.

Bij sommige bibliotheekfilialen hangt een prikbord met in uitgeleende en teruggebrachte boeken aangetroffen briefjes, ansichtkaarten en privxe9fotox92s. Zo hang je plotseling voor een breed publiek te kijk en vraag ik mij af of zoiets wel mag (zegt het portretrecht hier iets over?) Aan de andere kant: hier is sprake van domme nalatigheid van klanten zelf. Laat dit wel een waarschuwing zijn: kijk eerst goed de boeken na voor je deze terugbrengt.

Als ik de naam lees van tennisser Tiemo de Bakker moet ik altijd denken aan Thieme Backer, personage uit de roman x91De zienerx92 (1959) van Simon Vestdijk. Onlangs schreef Aleid Truijens (ik meen in de Volkskrant) dat Vestdijk en Bordewijk niet of nauwelijks meer worden gelezen. Ik lees die twee (soms) nog wel, best leesbaar, hoewel: enige kennis van oude uitdrukkingen komt te stade. Ik ben ervan overtuigd dat de persoonlijke held van Aleid Truijens, schrijver F.B. Hotz, wiens biografe zij is, evenmin nog op een breed lezerspubliek kan rekenen.

Spui-kwartier Den Haag: mijnheer, mag ik u wat vragen? Primaire reactie op deze onschuldige vraag: Nee! Zal wel weer iets met geld te maken hebben. En inderdaad: steeds meer mensen die blijkbaar tot de bedelstaf zijn gebracht. Potentixeble bedelaars die mij (je) op straat willen benaderen, of er op het laatste moment toch maar van af zien en hun baan verleggen. (Beproef je vooroordeel: misschien wilden die mensen gewoon de weg weten). Kreupele (of quasi kreupel) oude vrouwtjes uit vreemde landen die tegen de muur geleund zwijgend hun gerimpelde hand ophouden. Of, wat mij ook overkwam: een oudere vrouw met Indiaas uiterlijk die bij Den Haag CS met een vies papiertje voor mijn ogen ging wapperen, en ik, Parijse ervaringen indachtig, direct ter bescherming mijn hand op mijn broekzak drukte. Paranoia. Daarover gesproken: uitgelezen de roman x91De therapiex92 (2007) van Joost Niemxf6ller, een roman over Carl Bakker die in therapie moet nadat hij op kantoor in huilen is uitgebarsten. Carl heeft een meervoudig persoonlijkheidssyndroom, in mondelinge sessies met zijn therapeute (Jeannette) komen deze verschillende x91altersx92 aan het woord. Carl noemt alle personen die in hem opgesloten zitten x91de familiex92. Enige achtergrondkennis lijkt gewenst, bijvoorbeeld over de kleurenleer van Rudolf Steiner, en specifiek de dominante eigenschappen van de kleur geel. Ik had eerst niet in de gaten dat het x91altersx92 waren, waardoor ik het verhaal verwarrend vond. Soms lijkt de roman een karikatuur of aanklacht, een cynische beschrijving van de wereld van therapeuten, en die zelf ook met de nodige onverwerkte problemen en traumax92s kampen. Zoals therapeute Jeannette: x91Vader had dingen gedaan. Met haar. Zo had ze een herinnering waarin ze met haar vader in bad zat. Hij was naakt.x92 De roman kan ook worden gezien als een cynisch uitgevallen satire op de wildgroei aan therapiexebn en de professionele beoefenaars: x91Achter een deur begint een telefoon te rinkelen. Dat betekent iets. Dat is een bewijs voor Jungs ideexebn over de synchroniciteit, later uitgewerkt in De Celestijnse belofte, van de therapeut James Redfield. Jeannette denkt: dat betekent dat we een uurtje vrij met grind mogen gooien. Walter denkt: dat is een waarschuwing. We zijn theoretisch lang niet verankerd genoeg.x92

Mooie discussies op het reactieforum over John Cowper Powys.

De laatste tijd ben ik nogal gefascineerd door de poxebzie van Jozef Eyckmans (1907-1996) bijvoorbeeld zijn bundel x91Dit tedere ruige landschap van de haastx92 (1980). Lang gedacht dat Eyckmans een Belg was, maar hij bleek een Hollander (geboren in Gorcum). Op deze mooie websites aandacht voor hem: http://www.pietboekestijn.nl/herinneringen/herinneringjozef.php

http://www.salonvoorpoezie.nl/bijeenkomsten_archief_5.html

Muziek van het moment: Toni Childs, x91Donx92t walk awayx92

Wat een verrukkelijk boek blijft x91De bloei van het levenx92, deel 2 uit de autobiografie van Simone de Beauvoir. Scherpe zelfobservaties afgewisseld met observaties van anderen, en dan is zij op haar best. Zo is zij pijnlijk getroffen als een nog jonge Sartre verkikkerd raakt op een tamelijk lichtzinnige en arrogante apothekersdochter (Camille) uit Toulouse, wat heerlijk vileine passages oplevert. Volgens De Beauvoir nam dit meisje het niet zou nauw met de zeden en stond zij haar klanten naakt bij de schoorsteen op te wachten, lezend in Nietzsche. Ook bleek zij nogal veeleisend, waaraan Sartre na een paar slapeloze nachten niet meer kon voldoen. x91Best hoor, ga jij maar slapenx92, beet zij Sartre toe, x91ik ga Nietzsche lezenx92.

De Beauvoir beschrijft ook de vele bioscoopbezoeken die zij met Sartre aflegde, waarbij hij vaak tranen in de ogen kreeg (Sartre bleek nogal sentimenteel), bijvoorbeeld bij de vertolking van x91Sonny boyx92 door Al Jolson in de film x91The singing foolx92. Iets van de onbuigzame, tirannieke dame die zij op latere leeftijd zou worden klinkt al door in de volgende passage:

x91vastbesloten alleen maar te houden van die mensen en die dingen waarmee wij het eens waren, dwongen we ieder en alles waarvan we hielden het met ons eens te zijnx92.

Ik mag de hoofdpersoon Elida uit x91De vuurdoopx92 (uit x91Alle verhalen tot morgenx92, 1995) van Tessa de Loo niet. Wat een zelfingenomen dame. Op je eerste werkdag op school al zo veel minachting tentoonspreiden voor je nieuwe werkomgeving en collegax92s, al zo snel een oordeel klaar hebben en dan voor de klas ook nog een volstrekt onbegrijpelijk verhaal afsteken. Tsss. Maar zulke mensen bestaan. Clichxe9s over het leraarschap worden niet geschuwd:

 x91Stram van de discipline die hij een halve eeuw lang aan anderen had opgelegd, de muffe geur nalatend van een lessenaar die na jaren wordt geopend, voerde hij haar naar een grote ruimte waar meer leraren dan ze ooit bijeen had gezien aan verspreid staande tafeltjes koffie dronken en verstrooid hun schafttrommeltjes openden.x92

 Het kan ook anders:

• x91Ik vond een leraar alleen al aantrekkelijk omdat hij leraar was.x92 (Connie Palmen x91De vriendschapx92, 1997).
•  x91Leraar. Een vervoermiddel van kennis zou ik zijn geworden. Ik zou de leerlingen hebben kunnen wijzen op de betrekkelijke waardeloosheid van deze kennis; dat zou ik heel aardig hebben kunnen doen, en in de weekends met de handen in de zij voor het raam hebben gestaan. Hebben gewacht op iets dat nooit zou zijn gekomen.x92 (Gerrit Krol, uit x91De chauffeur verveelt zichx92, 1973)

Of erger:

• x91Daar zaten ze dan weer in de lerarenkamer, aan mannen- en wijventafeltjes, want zo ging dat hier toe. Ongelooflijk hoe typisch leraarachtig leraren toch kunnen zijn.x92  (Hannes Meinkema, x91En dan is er koffiex92, 1975).
• x93Er was al jaren een groot verloop, de kleine vergrijsde kern was onderling verdeeld door onnaspeurlijke vetes. De aparte conrector voor sociale zaken, Jan Tromp, zou trachten de sfeer te verbeteren, maar nam vorig jaar, na drie jaar werk, afgeknapt, ontslag.x94 (Bouke J. Jagt, 'Pijnboomspook', 1979)
• x91Personeelsvergadering met het voltallig stelletje lamzakken, zowel het OP als het OOP, met hun gezeur over rechtspositie. Collegialiteit was ver te zoeken bij hem op school.x92 (Rob Groenhof, x91Afgebrandx92, 1995)
• x91Vervolgens kregen ze de opdracht op papier een onderwijsmuurtje te bouwen. Ze moesten kernwoorden opschrijven die volgens hen de fundamenten weergaven van het lesgeven. () Bij de nabespreking bleek dat Marijke weer niks had opgeschreven. x93Ik vind dit bullshitx94, zei ze. Nico knikte. x93Jij vindt dit dus niet zo nuttig. Ik vind het hartstikke goed van je dat je kritiek durft te geven. Maar ik hoop wel dat je met ons op wilt denken.x94 x93Opdenken?x94, vroeg Marijke. x93Ja. Op een positieve manier meedenken. Je niet alleen verzetten.x94 x96 Henry Sepers, x91De zondaarsx92 (2005)

 Allemaal aanraders trouwens, deze lerarenromans.

 Muziek van het moment: Radiohead, 'Lotus flower'

Aangename uren doorgebracht met het herlezen van 'Dagboek 1953-1986' van Matthieu Galey (1934-1986), de Franse literatuurcriticus die (verder) enige faam geniet door zijn gepubliceerde gesprekken met Marguerite Yourcenar. In zijn dagboek beschrijft Galey, naast zaken van particuliere aard, zijn ontmoetingen met vele beroemdheden, onder wie Jean Cocteau, Franxe7oise Sagan, Julien Green en Marcel Jouhandeau. Vooral Jouhandeau (1888-1979) komt veelvuldig ter sprake. Opgeteld levert dat een curieus portret op van een bejaarde gehuwde homoseksuele schrijver, die te lijden heeft van zijn hysterische vrouw en dochter (hysterisch is hier een eufemisme!). Galey noteert de ene na de andere anekdote over Jouhandeau en zijn rumoerige huwelijk met Elisabeth Toulemont (xc9lise). Jouhandeau heeft eens gezegd dat hij naar zijn moeder had moeten luisteren, die hem voor xc9lise had gewaarschuwd: x91dat mens heeft een klauw in haar blikx92. Maar zou xc9lise ook gewaarschuwd zijn voor Jouhandeau en zijn levenswandel?

Ook nog iets over archieven: Galey schrijft summier over het verdonkeremanen van belastende documenten tussen het overlijdenstijdstip van generaal De Gaulle en de officixeble bekendmaking van diens dood. Is dat ooit opgehelderd? En hoe vaak zou dat eigenlijk niet voorkomen? Maar wat een prachtig boek van Galey, vol mooie observaties & roddels, oude werelden, verdwenen interieurs en gestorven excentriekelingen (inclusief Galey zelf).  

Internaten en archieven: sinds enige tijd in de belangstelling (en terecht). Mensen die hun jeugd deels in een internaat hebben doorgebracht en daarover later nog eens de sporen willen terugzien in archieven. Immers, het doet een mens soms goed in nostalgie op te gaan. Maar die archieven blijken er dan niet te zijn, of als ze er wel zijn, zijn ze goed verborgen en komen ze bij ambtenaren als schrijver dezes terecht. . Ik herinner mij wel ooit  gelezen internaatromans (een mooi genre), bijvoorbeeld van Alfred Birney (x91Bewegingen van heimweex92; met voor mij herkenbare locaties uit de regio Den Haag – Voorschoten) en uit het buitenland boeken van Barbara Frischmuth en Violette Leduc. De afgelopen weken echter vooral poxebzie bijgelezen, waaronder bundels van Ellen Warmond en Ankie Peypers, Hans Andreus, Hagar Peeters en Erwin Vogelezang.

Bij De Slegte ligt al enige tijd voor een grijpstuiver de briefwisseling van F.B. Hotz (1922-2000) met zijn oom Herman Kunst, x91Een beetje levensbestemmingx92. Erg leuk, we volgens Hotzx92 eerste stappen op het schrijverspad, ondanks ontmoedigingen van zijn toenmalige vrouw: x91jij hebt geen cent fantasiex92 (daar heb je weer zox92n tang) tot de aanstaande publicatie van zijn tweede verhalenbundel. Ook reageert Hotz op onjuiste berichten in de pers als zou hij als kind met de kleine Jan Wolkers zou hebben gespeeld. Geen sprake van, aldus Hotz: x91wij bemoeiden ons niet met schreeuwende, gereformeerde winkelierskinderenx92.

De dvdx92s bekeken van x91Literaire ontmoetingenx92, de tv-serie vanaf 1963 waarin bekende schrijvers werden ondervraagd door H. Gomperts. Prachtige beelden van o.a. een stram lopende dichter J.C. Bloem, een kettingrokende jonge Mulisch, een superieure Simon Carmiggelt, een ernstige Gerard Reve, een indringend portret van Gerrit Achterberg, dito van Elsschot en nog andere schrijvers. Ah: de mooie gestalte en stem van Ed. Hoornik.  En wat spraken schrijvers vroeger bekakt, zelfs Vestdijk. Let ook op interviewer Gomperts. Terwijl de auteur in kwestie uitgebreid antwoord geeft op een vraag, lijkt de aandacht bij Gomperts direct te verslappen en in zijn hoofd al bezig met de volgende vraag. Gomperts oogt soms wat afwezig. Zie het fragment met Mulisch, die uitweidt over Eichmann en de holocaust. Mulisch: x93je kunt wel zes miljoen mensen vermoorden, maar de schuldvraag wordt dan erg grootx94. Gomperts, ongexefnteresseerd: x91dat is best mogelijkx92 (sic). Het item over Gerrit Achterberg heeft mij het meest geraakt.

Muziek van het moment: Grinderman, 'Electric Alice'

Soms met verbazing het boek in handen gehouden. Hoe is het mogelijk dat iemand die niet ouder is geworden dan 21 zoveel teksten heeft nagelaten. Bijna 1000 bladzijden aan gedichten, verhalen, prozafragmenten, brieven, recensies telt het in 2010 verschenen x96 definitieve? – Verzameld Werk van Jotie Tx92Hooft (1956-1977). Er zit veel materiaal bij dat nog niet eerder is gepubliceerd. Ach, Jotie. Sommige gedichten verrassen mij nog, andere gedichten intrigeren door hun raadselachtigheid en hun knipoog naar literaire voorbeelden. Weer andere gedichten zijn aandoenlijk, zoals de wat onbeholpen gedichten over een geliefde met menstruatiepijnen, of de gedichten over zijn ouders.

Ik ben echter meer gesteld op zijn proza, bijvoorbeeld x91Het jaar donderdagx92, x91Het nut van het openbaar vervoerx92, x91Het eenzaam leven van de mensx92 en zijn literatuur- en muziekrecensies. Amusant zijn de stukken over sektes, goeroes, transcendentale meditatie en de Zen-makrobiotiek. x91Gepubliceerde nonsensx92, om het in zijn woorden te vatten, en dan heeft hij het niet over zijn eigen besprekingen, maar over de religieuze en esoterische oplichterij die hem onder ogen komt. Op zo jonge leeftijd al zoveel belezenheid, kennis en onderscheidingsvermogen. Zo bespreekt hij op bewonderende toon de bundel x91Oud gereedschap mensheid moex92 van Habakuk 2 de Balker, maar misschien heeft dat wel met de titel te maken.

Waar haalde Jotie Tx92Hooft eigenlijk de tijd en energie vandaan, ik bedoel: hij moest toch ook wel eens minnen met zijn lief, hij lag toch vaak gestrekt na drugsinname, was een tijd opgenomen in een kliniek. Kleine raadsels. Het Verzameld Werk is bezorgd door Marie Lesy. Er ontbreekt een kritisch nawoord of diepere beschouwing op het nagelaten oeuvre, en evenmin wordt een boekje opengedaan over x91de relatie tussen het werk en het leven van deze jongemanx92, zoals ineens afstandelijk wordt gesteld. Immers: x91We piepen niet door het sleutelgatx92, aldus Marie. Interpretatie wordt aan de lezer overgelaten, en bovendien: er is al zoveel over Jotie Tx92Hooft geschreven. Is het het eigenlijk niet wat overdreven, zox92n dik boek waarin bijna alles is opgenomen wat Jotie Tx92Hooft heeft nagelaten? Is het niet de bevestiging van wat critici beweren: als hij niet die zwartromantische vreemde levenswandel en vroege dood had gekend, was  hij al lang vergeten. En steeds als dat het geval lijkt, verschijnt er plotseling weer een boek over hem, meestal bezorgd door een bewonderaar(ster) op leeftijd. Nee, het is niet overdreven, moet ik schuchter bekennen. Nu kan de lezer eindelijk zelf aan het werk, zelf naar eigen believen gaan schiften. Uitmaken wat onvolmaakt jeugdwerk is, wat kitsch lijkt, wat lijkt gejat van literaire voorbeelden, maar ook wat van blijvende waarde is, want dat zit er vast ook tussen.  Was Jotie Tx92Hooft nu een literair fenomeen of een jeugdige charlatan? Laat die vraag maar in het midden, laat de mythe blijven bestaan, sla het Verzameld Werk open en bewonder en erger je om beurten. Marie Lesy is ook verantwoordelijk voor het fotoboek dat over Jotie verschijnt: x91Ik heb geen woorden meerx92.

Muziek van het moment: Urban Heroes, 'Red skies'

x91Daarom ben ik lezend passagier

Op weg naar woorden en papierx92

(Boudewijn Bxfcch)

Ellen Warmond en Heere Heeresma dood. Als middelbare scholier werd mijn interesse in poxebzie gewekt en aangewakkerd door in Lodewick opgenomen gedichten van Ellen Warmond. Klassikaal moesten we een van die gedichten x91verklarenx92, een even uitdagende als onmogelijk opgave. In x91Werken voor de eeuwigheidx92 (2004), de geschiedenis van het Letterkundig Museum, geschreven door Nop Maas, komt medewerkster Ellen Warmond ook aan het woord.

Heere Heeresma heb ik pas geleden nog uit mijn kast gepakt om te herlezen (o.a. x91Bevind van zakenx92 en x91Hip hip hip voor de antikristx92). Bezit ook zijn briefwisseling x91Hier mijn hand en daar je wangx92 met Laurie Langenbach (1947-1984). Daarin schrijft Heeresma, n.a.v. het overlijden van Hans Andreus, dat hij van hem nog een boek had geleend over de Dood. Andere mooie anekdote: dat Heeresma een plotselinge onbedwingbare impuls kreeg om de dichter-schrijver E. Hoornik te bellen, hoewel hij verder niet zo veel met hem van doen had. Na veel getwijfel grijpt Heeresma de telefoon, om van Hoornikx92s vrouw te vernemen dat Hoornik een uur eerder is overleden.

Herlezen x91Alle dagen laat: dagboek 1976×92 van Mensje van Keulen. Troosteloze passages over haar moeizame huwelijk, over de moeilijke vriendschap met schrijver Robert Loesberg en enkele pikante alineax92s over Hans Warren. Opvallend: zodra het over Loesberg of Warren gaat wint het dagboek aan spanning, maar dat komt vermoedelijk door voorkennis. In dit dagboekjaar verongelukt de echtgenote van Loesberg bij de treinramp in Schiedam, waarna Loesberg echt goed de weg kwijtraakt. Hans Warren wordt door Mensje van Keulen neergezet als een oude, geile en zwetende man die voortdurend erotische of dubieuze toespelingen maakt. Voor de gelegenheid ook Warrenx92s Geheim dagboek 1975-1976 erbij gepakt voor zijn kant van het verhaal. Dat valt mee, beschreven gebeurtenissen (o.m. een ruzie over katten) komen aardig overeen. Warren is in zijn dagboekdeel zowaar aardig voor Mensje (hij noemt haar een schat). Vileine passages reserveert hij voor anderen (o.a. Neel Maria Min).

Ook de briefwisseling van Gerrit Achterberg met zijn uitgevers gelezen. Lekkere lectuur van een dichter die maar gedichten blijft opsturen, met in de begeleidende brief steeds zijn mantra x91wat niet goed is, is niet geschrevenx92. Wie was in hemelsnaam in Achterbergs brief d.d. 1-9-1943 genoemde Bert Brul? Prachtige naam, mogelijk schuilnaam om de censuur te misleiden. Bij lezing van de brieven had ik het aan Achterberg gewijde Schrijversprentenboek erbij (nr 21), kan ik geen genoeg van krijgen.

Alweer geen Aziza Mustafa Zadeh bij het North Sea Jazz festival. Dan maar zo:

http://www.youtube.com/watch?v=YT7D_VF9ii8&feature=related

Beste Menno Wigman: ja, soms maar niet vaak zie ik mensen in de openbare ruimte gedichten lezen. Zelf heb ik altijd de kleine bundel x91Met andere woorden: jonge dichters uit noord en zuidx92 (1960) op zak, bezorgd door Renxe9 Gysen en Hans Sleutelaar. Boekje (uit de Ooievaars reeks) weegt niets, past zo in je binnenzak. 

Muziek van het moment: Arbeid Adelt, 'Jonge helden'

Gelezen x91Het ritmus van de kunst: Brieven van Bram van Velde aan zijn mecenas 1922-1935×92 (2006), bezorgd door Anita Hopmans en Erik Slagter. Die mecenas was Eduard Hendrik Kramers(1861-1949). De brieven zijn voor het merendeel afkomstig uit de collectie van het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie.

Vroeger heb ik mij wel verdiept in Bram van Velde en in zijn even beroemde broer Geer en zus Jacoba, een artistiek supertrio uit hetzelfde Hollandse gezin, en de relatie met hun vriend Samuel Beckett. Maar dat betrof de latere levensfase van Bram van Velde; de brieven laten vooral de jongere Bram zien die als kunstenaar maar moeizaam op eigen benen kan staan en afhankelijk is van de financixeble steun van zijn voormalige werkgever Kramers, directeur van een Haags schilder- en decoratiebedrijf. Zo dateren veel brieven uit de periode dat Van Velde zijn heil zocht in de schilderskolonie Worpswede. Hoewel Kramers volgens de brieven bijna altijd gehoor geeft aan de smeekbedes van Bram van Velde, zie je hoe langzaam de verwijdering tussen de twee plaatsvindt. Kramers is niet zo enthousiast over de weg die Bram is ingeslagen met zijn schilderijen (door Kramer x91kladschilderenx92 genoemd). Wat Bram betreft hoeft Kramers zox92n toon niet aan te slaan; in zijn in een wonderlijk Duits Nederlands geschreven brieven (met veel taalfouten)  stelt Van Velde dat het voor Kramers nu x91eenmaal Uw Lot (is) om onbekende ja misschien onbegaafte te understutzenx92. Bram's verzoeken om geld lijken soms op dwangbevelen. Als hij ook nog eens zijn broer Geer bij zich laat intrekken is dat voor Kramers aanleiding om opnieuw aan de bel te trekken. Nu moet hij immers in het levensonderhoud voorzien van  twee kunstenaars. Het geld groeide Kramers niet op de rug, de financixeble wereld groeide langzaam toe naar de beurskrach. Kramers stuurt Carel Willink op Bram af om via hem de belangstelling voor de schilderijen van Van Velde te vergroten. Het antwoord van Van Velde is weer niet tactisch: x91Ook het bezoek van mijnheer Willink was een teleurstelling. Een slap mijnheertje.x92 Incidenteel bekruipt Van Velde enig inzicht in de gemoedstoestand van zijn weldoener: x91geen brief kan ik u schrijven of ik zanik om geldx92. De brieven zijn echter vooral de weerslag van een moeilijk leven, van een kunstenaar die hoe dan ook wilde slagen, want: x91Kunst voert tot waarhijdx92 (sic). Dit beeld van de gedreven kunstenaar met een duidelijk doel voor ogen verschilt nogal van de indruk die ik vroeger van Bram van Velde had; die van een contactgestoorde kunstenaar die er maar wat op los schilderde. Leerzaam boek.

Muziek van het moment: GONG, x91Opium for the peoplex92

Aldo Ciccolini (85) was in ons land voor een optreden, de meestervertolker van composities van o.a. Erik Satie. Ik herinner mij dat er een tijd is geweest dat Satie x91iets voor vrouwenx92 werd genoemd. Ook ik werd ooit met Satie in aanraking gebracht door een toenmalig vriendinnetje in Parijs, dat voor mij op haar kamer een plaat draaide van Satie (of liever Ciccolini) en zelf ook Satie probeerde te spelen (Enfantillages pittoresques), jaren tachtig. In haar muzikale voorkeur was zij een beetje eenzaam, al haar Parijse vriendinnen hielden van Franse popartiesten die toen in de mode waren (o.a. Alain Bashung, zie afbeelding). Terug in Nederland kocht ik onmiddellijk de plaat van Ciccolini en schafte ik later ook een cd van Bashung aan. Erg goed, Bashung (eigenzinnige muzikant-zanger, werkte samen met o.a. Serge Gainsbourg, wat soms is te horen; Alain Bashung is helaas overleden in 2009, 62 jaar geworden). Ik las in de roman x91Onder de korenmaatx92 van Maarten x92t Hart dat Satie nooit een bad nam en zich x91wastex92 met puimsteen. Ik zag de bewering bevestigd in de biografie van Satie (van James Harding) en meende dit al eerder te hebben gelezen in een biografie van kunstenares Suzanne Valadon, de enige vrouw in Satiex92s leven met wie hij een liefdesverhouding heeft gehad. Harding beweert in zijn boek dat Suzanne later de minnares werd van o.a. Degas, een bewering die ik weer in twijfel trek. Degas en Valadon zijn wel twee heel extreme uitersten, hij heeft haar voor zover ik weet een tijd onder zijn hoede genomen, haar gesteund, zich met haar geamuseerd, cx92est tout. Dat Renoir zijn handen niet van haar af kon houden verbaast mij weer niet. 

Beproef je vooroordelen: ik heb altijd een afkeer gehad van het werk van Piet Mondriaan (uitgezonderd zijn Domburgse periode) en van het Haags Gemeentemuseum (vanwege al die Mondriaans die daar hangen). De ommekeer kwam al een beetje ten tijde van de heisa rond de rijksaankoop van Mondriaans x91Victory Boogie Woogiex92. Nu heb ik een kleine biografie gelezen van Mondriaan (x91Mondriaan: een leven in maat en ritmex92 van Coos Versteeg), met veel fotox92s en afbeeldingen van zijn doeken. Doeken die ik nu (ineens) ben gaan waarderen (bijvoorbeeld Broadway Boogie Woogie; Place de la Concorde; Strekdam in zee). Mondriaan, die verliefde vrouwen wegstuurde omdat zij hem van het werken afhielden (x91Je praat altijd maar. Ik wil het niet hebben. Ik wil alleen zijn.x92). Aandoenlijk vond ik de passages over Mondriaan die geld opzij legde om te kunnen dansen in nachtclubs (Parijs, New York), en die er een aparte manier van dansen op na hield. In het boek nog meer passages die Mondriaan sympathiek doen overkomen.

Maar kan een afkeer van een kunstenaar en zijn werk worden weggenomen als je zijn biografie hebt gelezen? Blijkbaar. Binnenkort maar eens naar het Haags Gemeentemuseum.

Muziek van het moment: The Poppy Family, 'Which way you goin' Billy?'

‘Ik ben de archivaris van het universum’, zo wordt Simon Vinkenoog geciteerd in ‘Grenspost: dagboek van een literair douanier’ (2009) van Guus Bauer, naar aanleiding van de verbazing van een bezoeker over het interieur van Vinkenoog: overal papieren en knipsels. Ik ben de archivaris van mijn leeservaringen en raak toch soms de samenhang kwijt. Herlezen vind ik (daarom) een nuttige en aangename tijdbesteding. Je weet wat er gaat komen, en toch volgt er altijd wel een verrassing. In dit geval boeken van en over Boudewijn Büch: van Rudi Kagie, Frans Mouws en Harry G.M. Prick, waarin zij ingaan op het leven vol leugens en fantasie van Büch. Zo stelt Büch in zijn debuutroman ‘De blauwe salon’ (1981), als autobiografisch omschreven, dat hij op 10-jarige leeftijd door zijn ouders in een psychiatrische instelling in Brabant is ondergebracht, waar hij (althans, het hoofdpersonage) een helse tijd doormaakte (diverse therapieën). Bezoek kreeg hij er niet. De bekende ingrediënten uit latere boeken van Büch zijn in ‘De blauwe salon’ al aanwijsbaar: een dood zoontje, vaderverering versus moederhaat, de pedofiele liefde voor Gijsje, fascinatie voor jongensmeisjes en een afkeer van vrouwenborsten (‘een groot mishagen wat betreft het geaccenditeerd bovenlijf’). Ook beschrijft ‘De blauwe salon’ het leven van een aartsfantast, van iemand die zich bewust is dat hij bewust allerlei rookgordijnen optrekt, en worden er enige trappen uitgedeeld aan mensen die in het echte leven weldoeners voor Büch zijn geweest. Toch moest ik er soms ook erg om lachen, om het gezwelg, de pathos, de ironie.

De hernieuwde kennismaking met ‘Elizabeth R’ (1971, DVD) met Glenda Jackson valt mij niet mee. Vooral het begin is worstelen. Stijf en bijna houterig acteerwerk, een hoop geschreeuw in holle ruimtes, de acteurs lijken zich niet prettig te voelen in de potsierlijke historische kostuums, under- en overacting wisselen elkaar af. In eerder stadium brak ik om die reden het kijken naar ‘Edward VII’ af. Maar ik ga ervan uit dat het beste nog moet komen; van vroeger herinner ik mij de huiveringwekkend strenge kop van Jackson in haar rol van Elizabeth, en ook dat de serie toen als een sensatie werd ontvangen.

Nee, de eigenaar heette niet Peter-Jan, maar was een oude heer die eens in de week – in mijn herinnering – even kwam kijken hoe de zaken liepen. Er werkte overigens wel een getalenteerde aanstaande boekverkoper die zo'n naam had, en smakelijke literaire anekdotes kon vertellen, over A. Moonen bijvoorbeeld. Verder werkten er een vader en zoon Baggerman.

Muziek van het moment: Lisa Dalbello, 'I'm gonna get close to you' 

Op de Boekenmarkt: ‘Meneer, ik krijg hier wekelijks diplomaten en hoge ambtenaren aan mijn kraam. Ik weet wie het zijn, ik ben niet achterlijk. Ze zien hier aanbiedingen van een euro en denken dan dat alles bij mij een euro kost. Soms zoeken ze een cadeau voor iemand en willen dan iets voor de prijs van een euro. Twee euro vinden ze te duur. Je ziet ze gewoon schrikken van dat bedrag! Ja ja, en ik weet om wie het gaat!’ In een van die boekenkraampjes zag ik ‘De tedere tirannie’ van Robert Vernooy liggen, ooit een grote belofte. Wat is er van hem geworden?

Over identiteit en geheugen gaat de fraai geïllustreerde roman ‘De mysterieuze vlam van koningin Loana’ (2004) van Umberto Eco. Personage Bodoni lijdt aan geheugenverlies en probeert aan de hand van papieren documenten, boeken, platen, brieven en foto’s zijn kindertijd te reconstrueren en emoties op te roepen die hij als kind kan hebben gehad.  ‘Te weinig om te kunnen zeggen: ‘Ik weet dat het zo is gegaan’, maar genoeg om, met behulp van de papyri, weer naar boven te halen wat ik destijds misschien gevoeld zou kunnen hebben’. Het boek vereist enige voorkennis van de geschiedenis van de Italiaanse (cultuur)geschiedenis en het Italiaans fascisme, waarop in de roman afgebeelde strips zijn gebaseerd. Wie dat niet heeft, zoals ik, zal soms de neiging hebben om hele passages over te slaan. Ook roept het verhaal soms een déjà vu op: dit heb ik allemaal eens eerder gelezen. Mogelijk is dat een slimme truc van de auteur.

‘Wanneer een archief niet goed geordend is, wacht er dus een taak voor de archivaris. Hij valle zijn voorgangers, de registratoren niet te hard over de deplorabele gevallen’ (uit ‘Korte inleiding op de Registratuur der Rijksadministratie in de 19^e eeuw’, M.G.H.A. de Graaff, 1971)

Of het nu kwam door koortsige vermoeidheid of de barokke verteltrant, Anton van Duinkerken (‘Gorter, Marsman, Ter Braak’) kwam mij onleesbaar voor. Doch zodra Marsman’s roman ‘Angèle Degroux’ de revue passeert, verandert de toon. Alle gif spuwt Van Duinkerken eruit: “een volstrekt onbelangrijk boek met onbelangrijke passages”. Een wraakexercitie? Aan het slot van de beschouwing komt het aapje uit de mouw. De zinsnede, en daarmee de kern van Marsman’s roman ‘eenzaamheid is het enige, en alle zoeken naar verbinding met mensen een zwakte, een verraad’ bevalt Van Duinkerken allerminst. Want: “Eenzaamheid is nooit en voor niemand het enige dat erop zit. Men moet met zijn tweeën zijn omwille van de vruchtbaarheid, ook naar de geest”. Hier wint bij Van Duinkerken de katholiek het van de criticus. Ergens anders valt hij Herman Gorter aan, die niet het genie was waar velen hem voor houden, aldus een toch van devotie overlopende Van Duinkerken.

Naar aanleiding van Lampedusa, bootvluchtelingen:

‘Geleidelijk nemen zij Zuid-Afrika over, sijpelen Europa binnen; vanuit (vroegere) koloniën het moederland binnen, is dat geen mooie wisselwerking?’ (Uit ‘De vadsige koningen’, Hugo Raes, 1961). Ik herlees romans en andere boeken die in mijn scholierenjaren grote indruk op mij hebben gemaakt. 'De vadsige koningen' was zo'n boek. Overigens gaat het bij Raes om 'zwarten en roodhuiden'. Actueel qua thematiek ook de roman ‘De ontelbaren’ (2005) van Elvis Peeters, over paniek in Europa na invasie van vluchtelingen.

Muziek van het moment: The Associates, 'It's better this way' 

Amsterdamse vakcollega liet zich ontvallen dat mensen in de archievenwereld zo weinig boeken lijken te lezen, zij bedoelde literaire boeken. Men niemand kan zij erover praten (ligt er natuurlijk aan wie je treft), over Bohumil Hrabal bijvoorbeeld, wiens ‘Al te luide eenzaamheid’ een van mijn zakbijbeltjes is, een verhaal over een intellectuele oudpapierperser, die in een smerige kelder vele balen papier (waaronder veel afgeschreven boeken van de Koninklijke bibliotheek) platperst. Maar ook slachtafval en andere rotzooi belandt in zijn kelder. Hanta (zo heet hij) verkeert daarom in het gezelschap van smerige vleesvliegen en muizen, die aan Goethe en Schiller knabbelen. Gelukkig krijgt hij soms ook lieftallige meisjes op bezoek. Hanta’s lijfspreuk lijkt tevens van toepassing op die categorie archiefselecteurs, die in alles cultureel erfgoed zien: ‘ik deed louter en alleen het werk waar ik voor betaald werd, niks geen kunstzinnigheid of kunstminnendheid, niks scheppen van schoonheid, gewoon je werk doen’. 

 â€˜Geleefde brieven’ (2009) gelezen, een aardige briefroman van Floris van den Berg, bekend van krant en tv als religiecriticus (o.a. geruchtmakend interview met de Meiden van Halal). Het boek  beschrijft ruim een jaar uit het leven van het lees- en cultuurverslaafde stelletje Justus en Lara, die in Leiden wonen en studeren. TV en telefoon hebben ze niet. Een dag uit het leven van Justus en Lara bestaat, naast studeren, uit lezen of elkaar voorlezen uit Harry Mulisch, Jan Wolkers, Maarten ’t Hart, W.F. Hermans en andere grootheden uit de Nederlandse literatuur. ‘Wereldliteratuur moet rusten’, staat er ergens in het boek, iets waar ik het soms -hangt van mijn stemming af – helemaal mee eens ben: meer cultureel nationalisme kan geen kwaad. Toch worden ook veel boeken over Japan (en in mindere mate China) gelezen, van Jung Chang tot Murakami, veel filosofische werken en schrijvers als Stefan Zweig en Albert Camus. De dag wordt afgesloten met een gezamenlijk warm kruidenbad, met alles wat daarbij hoort. ‘Zo is ons appartement een bunker, gevuld met Schoonheid waarin wij samen in liefde gelukkig zijn. Wij zoeken naar Schoonheid, Natuur en Cultuur’. Verderop wordt Schopenhauer aangehaald, volgens wie kunst ‘een vorm van escapisme (is) om je te kunnen onttrekken aan de ellende van de wereld waarin het leven lijden is’. Het verbaast me niet – de reputatie van Floris van den Berg indachtig – dat het in ‘Geleefde brieven’ wemelt van kritiek op godsdienst en gelovigen (van het katholicisme tot het gevaar van islamitische scholen). Zelf idealiseren Justus en Lara de Japanse Theecultuur en het Zenboeddhisme en hebben zij verhuisplannen naar Japan. Thee lust ik niet, Japan hoef ik niet en Zen moet ik niet, toch vond ik ‘Geleefde brieven’ bij vlagen een fijn boek.  

Muziek van het moment: The Coral, ‘Don’t think you’re the first’